Agenda > Verslagen > Spiel 1998

Internationale Spieltage
SPIEL '98
Messe Essen 22.-25. oktober 1998

komspiel.gif (6620 bytes)

De internationale beurs Spiel ‘98 was ook dit jaar een groots spellenfeest dat meer dan 139.000 spelliefhebbers uit de hele wereld naar de Duitse industriestad Essen wist te lokken. Spiel ’98 was de grootste spellenbeurs ter wereld: zeven hallen met een totale oppervlakte van zo'n 28.000 m2 werden gevuld door het recordaantal van 463 standhouders uit 18 verschillende landen. Op deze Spieltage kon je terecht voor alle bekende en onbekende spelsoorten: klassieke bord- en kaartspellen, wargames, verzamelkaartspellen, fantasy rollenspellen, miniaturen, live roleplaying, Cd-rom’s, spelmaterialen en -tijdschriften. Op deze beurs draaide het niet alleen om kijken of kopen, je kon de spellen ook volop spelen. Het motto "Komm, spiel mit!" werd weer volop waargemaakt.

Ik heb ook dit jaar een paar dagen door de hallen gezworven op zoek naar nieuwe, rare, leuke of onbekende spellen. Hierna vind je een opsomming van de spellen die ik heb gezien en/of gespeeld. Om het enigszins leesbaar te houden heb ik dit verslag in een aantal paragrafen verdeeld. Die verdeling is misschien niet altijd even logisch, maar hapklare brokken zijn i.h.a. beter te verteren. Tenslotte de gebruikelijke waarschuwing: dit verslag is natuurlijk niet compleet; het is zeer wel mogelijk dat in de stille hoekjes van de zalen schitterende spellen lagen te wachten die ik compleet over het hoofd heb gezien.

Grote Duitsers

Alea is een nieuwe dochter van Ravensburger. Deze firma zal zich specialiseren in aansprekende spellen voor de verwende speler. Op hun stand kon je terecht voor een preview van Ra, een prachtig uitgevoerd Kniziaspel over goden, mensen en monumenten dat zich afspeelt in het oude Egypte. Dit spel zal pas na Neurenberg ’99 op de markt worden gebracht.

Amigo had eerder dit jaar de grote prijs in de wacht gesleept, Elfenland werd in juli uitgeroepen tot Spiel des Jahres 1998. Je kon dit spel dan ook volop spelen, met veel geluk zelfs tegen de auteur Alan Moon. De Amigostand was dit jaar groter dan ooit tevoren, onder meer door de ruime aandacht voor hun Duitse versie van AD&D en natuurlijk door Magic en Portal II. Je kon niet langs hun stand lopen zonder belaagd te worden door vriendelijke jongelui in Magic T-shirts, die je uitnodigden voor een potje verzamelkaarten. Amigo presenteerde deze beurs ook nog een paar nieuwe "gewone" kaartspellen. Hornochsen van Wolfgang Kramer is een leuke variant op het succesvolle 6 Nimmt! (je pakt hier trouwens een rij met de vijfde kaart, maar 5 Nimmt! was waarschijnlijk een al te flauwe naam), La Isla Bohnita is een uitbreiding op Bohnanza, Der Tiger ist los en Zirkus Flohcati zijn beiden bedoeld voor kleine kinderen.

Eurogames verraste ons met Europa 1945-2030, een spel over de politieke ontwikkeling van de Europese Unie – uiteraard met onderhandelingen en verkiezingen. Het ziet er allemaal groots uit: een forse doos, een flink bord en heel veel spelmateriaal. Dit spel genereerde gemengde reacties; de een vond het interessant, de ander noemde het een doos vol overbodige ballast.

pfeffsa1.jpg Goldsieber had dit jaar een primeur: voor het eerst in hun relatief korte bestaan presenteerden ze een nieuw spel tijdens de Spieltage. Pfeffersäcke is een bordspel over handelsroutes in Duitsland aan het eind van de middeleeuwen. De spelers zijn welvarende kooplieden die moeten kiezen tussen snelle winst of investeringen op langere termijn. In hun stand stond verder een vitrinekast met prototypes van spellen als Fossil, Edison & Co en Katzenjammer Blues. Zonder de naambordjes had ik de meeste spellen niet herkend, sommige prototypes leken meer op een tekening van een kleuter dan op een spel in wording. Over prototypes gesproken, volgend jaar komt Goldsieber vermoedelijk met het spel Kontor dat iets te maken schijnt te hebben met onze eigen Amsterdamse grachten.

Hans im Glück had dit jaar twee spellen en één geschenk in de aanbieding. Het presentje was de player’s edition van König & Intrigant, een gratis expansie voor El Grande (met een paar gemene kaartjes!). Dit bordspel bracht deze beurs nog een nakomeling op de wereld. El Caballero is een legspel waarbij de spelers eilanden ontdekken en daar met hun caballero’s invloed uitoefenen. Dit spel grijpt thematisch terug op El Grande, delen van het spelverloop hebben iets weg van Entdecker. El Caballero wordt in Nederland uitgegeven door 999 Games, onder de naam Conquistador.

SamuraiHet tweede nieuwe spel is van de hand van Reiner Knizia. In Samurai oefenen twee tot vier spelers invloed uit op de machtsgroepen in Japanse steden en dorpen. Er zijn drie groepen: priesters, boeren en landheren. Elke beurt speel je één of meer genummerde fiches waarmee je de in een aangrenzende stad aanwezige figuren (de symbolen van de groepen) probeert te beïnvloeden. Zodra een stad of dorp is omringd krijgt de speler met de meeste invloed het betreffende figuur c.q. figuren. Het scoresysteem herinnert enigszins aan Euphrat & Tigris, het spelverloop is veel overzichtelijker en daarmee iets simpeler. Samurai ziet er overigens prachtig uit.

Jumbo had volgens mij niets nieuws te bieden. Daar had ik helemaal geen moeite mee, door het uitgeven van Tycoon hebben zij dit jaar al voldoende goodwill gekweekt. Ik ving wel een interessant gerucht op, mogelijk zit er een heruitgave van Targui in de pijplijn. Dat zou mooi zijn want Targui is een prachtig spel, waarvoor je nu veel te hoge bedragen moet neertellen op de vlooienmarkt.

Kosmos had tevoren de nodige nieuwe titels aangekondigd maar kon dat niet helemaal waarmaken. De Siedlerfans waren ongetwijfeld teleurgesteld door het uitblijven van de nieuwe expansiesets voor het kaartspel. Door productieproblemen zijn deze verschoven naar december. Maar gelukkig werd het leed gecompenseerd door een prachtige nieuwe uitbreiding voor het bordspel. De doos Historische Szenarien bevat twee scenario’s voor Die Siedler von Catan. Cheops is al eens eerder verschenen in posterformaat, Alexander de Grote is fonkelnieuw. Met Städte & Ritter leek het einde van de reeks Siedler bordspellen in zicht. Maar met dergelijke scenario’s kan Kosmos nog wel een paar jaar vooruit. Over de toekomst van Siedler gesproken, er verschijnt een gelimiteerde driedimensionale set die je uitsluitend rechtstreeks bij de uitgever kunt bestellen (voor de lieve som van 200 DM).
Naast Siedler had Kosmos nog meer te bieden. Sofie’s Welt is een geschiedenisles in de vorm van een quizspel en gezien de taalbarrière waarschijnlijk alleen leuk voor Duitsers. Kahuna is een tweepersoons kaartspel, dat vorig jaar in een kleine oplage verkrijgbaar was onder de naam Arabana Ikibiti. In Kahuna strijden twee priesters om de meeste invloed in een eilandenrijk. Dit spel was in ons reisgezelschap meteen een hit.

Queen Games was eindelijk klaar voor de lancering van Putsch, een complex kaartspel over intriges in een aantal bananenrepublieken. Elke republiek kent vijf machtsgroepen: overheid, leger, guerrilla, economie en de oppositie. Het spel is al beschreven als een gemene variant op Junta! Dit klinkt zo lekker dat ik nu al spijt heb dat ik het niet meteen heb gekocht. Het was overigens de hoogste tijd dat dit spel werd uitgebracht, men had het nota bene reeds in Neurenberg aangekondigd.

Ravensburger kwam deze beurs met een nieuw spel uit de bekende Labyrinth serie. Das Labyrinth der Ringe lijkt enigszins op zijn voorgangers, maar is nu opgebouwd uit cirkels in plaats van een meer traditioneel doolhof. Ravensburger had verder belangrijk nieuws over een reorganisatie van de verschillende onderdelen van dit bedrijf. De merknaam Ravensburger is bestemd voor kinder-, familie- en pedagogische spellen. Onder de merknaam FX (voorheen FX Schmid) zal men bord- en kaartspellen voor volwassenen uitgeven. De merknaam Alea (zie hierboven) is gereserveerd voor aansprekende spellen voor de doorgewinterde hobbyspeler. Dit had ik niet durven dromen, een Duitse reus die zich interesseert voor "ons" kleine marktsegment! Ik neem aan dat we dit te danken hebben aan het succes van spellen als Siedler en El Grande (al is de term klein segment in het geval van Siedler minder gepast).

Kleine Duitsers

Abacus had drie nieuwe spellen aangekondigd maar kwam deze belofte niet na. Het enige spel dat daadwerkelijk verscheen was niet eens echt nieuw, Samarkand is een remake van Bazaar van Schmidt Spiele. De kaartspellen Mamma Mia en Mary’s Erben zijn verschoven naar Neurenberg ’99.

Adlung had dit jaar een fors aantal nieuwe spellen, waaronder een snel reactiespel voor rekenwonders. In Dots moet je zo snel mogelijk het aantal afbeeldingen op uitgespeelde kaarten herkennen en dit aantal aangeven met de cijferkaarten uit je hand. Dit betekent goed opletten, snel rekenen en vlot reageren (en onderwijl de consumptie van die lekkere Duitse biertjes tot een minimum beperken).

Bambus Spieleverlag liet zich niet storen door de hoge temperatuur in de zaal en toonde Nanuuk, een bordspel over Inuit (Eskimo’s) die jagen op vissen, walrussen en andere beesten. Dat jagen is een heel gedoe, vooral zonder de juiste uitrusting. Om het helemaal lastig te maken heeft het ijs de neiging tot scheuren en lopen er ijsberen in de weg. De doos bevat verder een lezenswaardige brochure over het leven van dit volk.

HONGER!!Doris & Frank presenteerden de expansieset voor Ursuppe, het bordspel over amoeben die ronddrijven in de oersoep, voeding en energie tot zich nemen en zich  vermenigvuldigen door celdeling. De set bevat materiaal voor een vijfde en zesde speler, alsmede nieuwe genen. Ursuppe was ook nu weer populair, het spel was vrij snel uitverkocht.

Fanfor is een kleine uitgever die deze status regelmatig aangrijpt als handvat voor zielig geneuzel. Het ene jaar zijn ze boos over een negatieve recensie, dan trekken ze ten strijde tegen journalisten die lagere prijzen willen voor persexemplaren, nu moesten we hun spellen kopen, omdat we daarmee een "innovatieve kleine uitgever" ondersteunen. Ze hadden dit jaar weer een groot bordspel in de aanbieding. ITC (International Trade Company) is een economisch spel over goederentransport, handel en grijze import; er zitten zelfs al Euro’s in het spel. Helaas vond men het niet nodig om het spel correct uit te leveren. De laatste pagina van het regelboek bevat een opsomming van druk- en andere fouten die men niet heeft gecorrigeerd. Als dit innoverend is, dan wil ik de volgende stap in hun ontwikkeling niet meemaken! Ze hadden verder twee kleinere spellen, het dobbel- annex kaartspel Früchten en het kaartspelletje Matschig (over smijten met modder).

Friedemann Friese (2F Spiele) had wederom een grasveld op zijn kop, wat kapsel betreft bleef alles bij het oude. Nieuw was wel zijn kaartspel Friesematenten, een (pseudo-) verzamelkaartspel inclusief de gebruikelijke "boosters". Omdat je Duitse kaartjes in Nederland niet of nauwelijks kunt ruilen, heb ik het spel maar gelaten voor wat het was.

Glücksritter Spiele is een kleine uitgever die de bezoekers verraste met twee nieuwe spellen in koddige houten doosjes. In Flower Power verzamel je bloemen die je alleen mag houden als je vooraf juist hebt gegokt op je klassering aan het eind van de ronde. Rigatoni Intriganti is een handelsspel waarbij de spelers spaghetti produceren en verkopen en elkaar ondertussen dwarszitten. Het spelmateriaal bevat onder meer gekleurde spaghetti (maar geen tomatensaus). Droog bewaren!

Kuhlmann Geschichtsspiele had dit jaar geen groot historisch bordspel met ontoegankelijke regels en vage spelmechanismen, maar een kaartspel over de Duitse revolutie. 1848 is een politiek kaartspel waarbij je politici en gebeurtenissen gebruikt om aan het eind de meerderheid in de grootste partij te bezitten. Eerlijk gezegd lijkt me dit als spel niet al te boeiend (het is niets anders dan afleggen en punten tellen), de korte geschiedenisles is wel zo aardig. Misschien wordt het interessanter met de beloofde regels voor gevorderden?

Schleef/Jacobsen Spiele was voor de eerste keer present met het oogstrelende bordspel Diver. Dat was waarschijnlijk het enige positieve aan dit spel. De speelduur is schrikbarend, de prijs ronduit stuitend en over de inhoud citeer ik Rob van Wijngaarden: "Diver van Schleef/Jacobsen Spiele mag dan wel het eerste duik-bordspel ter wereld zijn, maar het is niet het eerste saaie bordspel ter wereld. Je krijgt een opdracht tot het maken van een fotoserie, vult je fles met lucht, neemt een boot, duikt onder en neemt foto’s. Thuisgekomen krijg je voor je fotoserie geld en daarmee kan je de rekeningen betalen. Kan je de foto’s van je tegenstanders inpikken? Nee. Kan je de vissen die je tegenstander moet fotograferen dan wegjagen misschien? Nee. Of wegvissen met je harpoen? Nee. Zijn er haaien die je komen opeten? Nee. Kan je de luchtslangen van je tegenstanders dichtknijpen? Zal ik zo'n spel kopen dan? Nee."

Do you speak English?

Duitse spellen zijn populair in Engeland en Amerika. Ze gebruiken daar zelfs de term "German type game" als aanduiding voor het betere gezelschapsspel. Door de taalbarrière werden deze spellen tot voor kort alleen gespeeld door insiders die via internet toegang hadden tot vertaalde spelregels. Sinds enige tijd brengen zowel Mayfair als Rio Grande Games professionele Engelse versies van Duitse toppers. De populariteit van deze spellen zal alleen maar stijgen. Op de Spieltage zie je elk jaar meer en meer Engelse en Amerikaanse standhouders die goed in de gaten hebben dat deze beurs het middelpunt van de spelende wereld is.

Chris Lawson is een uitgever van gamekits met 18xx-spellen. Met deze kits krijg je een compleet spel, maar je moet zelf wel alle tiles en andere spelstukken uitknippen. Bij hem kon je terecht voor spellen als 1849 (Sicilië) en 1851 (USA, Kentucky, Tennessee). Sommige gamekits zijn ook in een luxe uitvoering verkrijgbaar, met fullcolour spelmateriaal en houten spelstukken.

Counter is een Engels spellentijdschrift dat afgelopen voorjaar is gestart als opvolger van het wereldberoemde Sumo van Mike Siggins. Counter wordt uitgegeven door Mike Clifford, Stuart Dagger en Alan How. Ze deelden in Essen een stand met onder meer Chris Lawson en R&D Games. Uiterlijk is het blad niet zo indrukwekkend (uitsluitend tekst in een gekopieerd A5 boekje), inhoudelijk is het allemaal prima verzorgd. Counter is het discussieforum van en voor spelexperts. Het blad bevat veel recensies van "German type games", een uitgebreide brievenrubriek en regelmatig bijdragen van beroemdheden uit de spellenscène (Francis Tresham, Alan Moon enz.). Een abonnement kost 12 pond (4 nummers) en is aan te vragen bij Alan How, 3 Lynsted Close, Bromley, Kent BR1 3UE, Engeland (Eurocheque of cash, beiden in Engelse ponden!).

Fantasy Flight Games is een Amerikaanse uitgever die zich voornamelijk richt op strategische fantasy- en SF-spellen. Het uitstekende Twilight Imperium is al enige tijd op de markt; de vierde expansieset was helaas nog niet beschikbaar. In Essen konden we onder meer kennismaken met Battlemist, een strategisch fantasy bordspel en met Mag Blast, een kaartspel over "screaming space battles".

Games Games Games is een ander Engels spellentijdschrift dat zich in Essen presenteerde met een eigen stand. Het blad bestaat al jaren, maar is pas sinds kort echt interessant. Voor een deel door de verbeterde opmaak, maar vooral door de komst van Mike Siggins. Na het opdoeken van Sumo vullen Mike’s scherpe recensies een fors deel van Games Games Games. Alleen al hierom is dit blad de moeite meer dan waard. Zie hun website voor meer informatie.

R&D Games was verantwoordelijk voor de "insiders hit" van de beurs. Het bordspel Keydom was op donderdag halverwege de middag al uitverkocht. Auteur Richard Breese had maar 200 exemplaren meegenomen en dat bleek dus veel te weinig. Keydom is een strategisch spel vol interactie voor 2-5 spelers, die in de loop van het spel de nodige voorwerpen verzamelen om uiteindelijk Keymaster van Keywood te worden. Aangezien van Keydom in totaal maar 300 exemplaren zijn gemaakt, zal dit spel nu wel volledig uitverkocht zijn.

Warfrog kwam dit jaar met drie titels van Martin Wallace: de langverwachte heruitgave van Lords of Creation en twee vrij eenvoudige nieuwe spellen, Age of Arguments en Cloudbusters. In het laatste spel wonen de spelers op bergtoppen en proberen ze elkaars gebied in te pikken door invasies met luchtschepen. Age of Arguments is een biedspel over oorlogen tussen Europese grootmachten in de 18e eeuw. Elke beurt bied je op stapels kaarten die de gevechtskracht in de komende oorlog bepalen. Dit is geen historische wargame, het spelsysteem lijkt op iets heel anders (maar ik kan me niet herinneren wat). Vooral Cloudbusters is grafisch beroerd uitgevoerd. Martin Wallace moet maar eens op visite bij Chris Lawson voor een cursus smaakvol DTP-en. De nieuwe versie van Lords of Creation is wel een lust voor het oog. Deze professionele heruitgave maakt dit lange tijd uitverkochte spel toegankelijk voor nieuwe fans. De Utrechtse spellenwinkel The Joker heeft een wezenlijke bijdrage geleverd aan deze versie. Zij zullen proberen om dit spel ook in Nederland populair te maken.

Winsome Games is een Amerikaanse uitgever van voornamelijk treinspellen. John Bohrer bracht dit jaar een aantal nieuwe spellen mee. Panzerzug is een kaartspel waarin je Duitse treinen bestookt met bommen en ander ongerief. De spelers vliegen rond in Mustangs, Thunderbolts of Tycoons. Het spel is uitgebracht als een gamekit in een ziplock, je moet alle kaarten zelf uitknippen. Lancashire Railways is een treinspel van Martin Wallace. Je bouwt spoorlijnen en je vervoert goederen tussen steden in de driehoek Lancaster-Manchester-Liverpool. De spoorlijnen worden getekend met de van Empire Builder bekende krijtjes.

De Nederlandse invasie

999 Games is de kinderschoenen inmiddels ontgroeid. We hebben nu te maken met een professionele uitgever en distributeur van prachtige spellen. De professionaliteit toont zich ook op een ander vlak: de verkoopstand op Spiel wordt tegenwoordig al op woensdag opgebouwd, waarmee het risico van verslapen en halverwege de donderdag binnenstappen wordt vermeden. Hun verkoopstand was razend populair, zowel door de stuntprijzen als door de enthousiaste show van Michael en zijn mannen. Het was daar ook dit jaar weer een vrolijke boel. 999 Games had ook nog wat nieuws te melden: in de komende maanden mogen we de Nederlandse versies van Euphrat & Tigris en Samurai verwachten.

Pseudon is het bedrijf van spelauteur Theo Jansma. Hij had dit jaar een eigen stand en heel veel nieuwe spellen. De stand trok verder de aandacht door een prijsvraag rond het nieuwe spel Route NL waarmee men leuke prijzen kon winnen. Route NL is een treinspel waarin de spelers spoorwegondernemers zijn die op zoek zijn naar de meest lucratieve dienstregelingen. Ze kunnen investeren in efficiëntere treinen, alternatief vervoer of in een hoofdkantoor. Het spel gaat uit van de fictieve situatie van volledig vrije concurrentie op het spoornet. Andere spellen die de aandacht trokken waren het piepkleine dobbelspel Die-Roll en de kaartspellen Briljant en You Bet. Een leuk bedrijf, een aardige man en interessante spellen – dat gaat ons vast nog veel spelplezier opleveren.

Het NSAG is een samenwerkingsverband van Nederlandse spelauteurs. Een aantal van hen deelden een drukbezochte stand in hal 9. Cwali is het pseudoniem van Corné van Moorsel, die indruk maakte met spellen als Octet en Visjes. Mede door een recensie in Die Pöppel-Revue was het laatstgenoemde spel vrij snel uitverkocht. Visjes is overigens een boeiend spel over de exploitatie van - je raadt het al - visgronden. Octet is een listig racespel met roeiboten ("achten"). Snel uitverkocht was ook Charlemagne, het uitstekende strategische spel van Gerard Mulder alias Th!ink Games. De gelimiteerde houten editie is bijna op, liefhebbers moeten zich haasten of wachten op de "kartonnen" versie die volgend jaar bij Kosmos zal verschijnen. Tot die liefhebbers mogen we ook een groep Engelse recensenten rekenen. Tijdens het spelen waren zij zeer enthousiast, maar ze vonden het blijkbaar niet nodig om de gereserveerde exemplaren af te halen (zeker een te dure grap, zo’n spellenbeurs met bootreis). Last but not least werd de stand bevolkt door de mensen van Splotter, met o.a. het nieuwe spel Gossip! van Joris Wiersinga.

De Titanic rage

Eerst hadden we een kleffe romantische film over een beroemd schip en een ijsberg. De film bleek een grote hit en werd overspoeld door Oscars. Menig spelauteur heeft zich hierdoor laten inspireren, diverse uitgevers presenteerden spellen over de Titanic. Adlung bracht het kaartspel Titanic – der Mythos, Noris Spiele het bordspel Titanic, Bodensee Spiele deed het zelfs dubbel, met het kaartspel Titany – The Icebreaker en het dobbelspel Titany en tenslotte kon je in de fantasyhal ook nog terecht voor een rollenspelmodule voor Call of Cthulhu. Al met al een rare tegenstelling: een ramp met honderden doden versus luchtig spelplezier.

Abstracte denkspellen

gipf.jpg (3432 bytes)Kris Burm is niet alleen een sympathieke man, maar ook een succesvol spelauteur. Hij is de bedenker van de nieuwe abstracte klassieker Gipf. Omdat hij in het verleden slechte ervaringen heeft opgedaan met de wijze waarop grote uitgevers abstracte spellen behandelen, heeft hij Gipf eerst in eigen beheer uitgegeven. Begin dit jaar is dit spel goed opgepakt door Schmidt Spiele, hetgeen onder meer resulteerde in een nominatie voor het Spiel des Jahres. Tijdens Spiel ’98 kon niemand meer om Gipf heen, door de prachtig aangeklede stand (veel rook en bliksem), dagelijkse toernooien en de speciale Gipf party op donderdagavond. De populariteit van dit spel zal zeker nog verder stijgen.

Ook in hal 9 kon je terecht voor allerlei abstracte denkspellen. Daar vond je onder meer een aantal arrogante bedenkers van schaakvarianten, die hun eigen spel natuurlijk beter vonden dan het klassieke origineel (kan dat eigenlijk wel..?). Allesbehalve arrogant waren de mensen van Out of the Box Games, een vriendelijke Amerikaanse familie met het ontzettend leuke Bosworth. Dit bord- annex kaartspel wordt aangeprezen als "the game you already know how to play". Het bord bestaat uit een speelveld van 4 * 4 vakjes, naast de startvelden voor de vier spelers. De kaartjes bevatten afbeeldingen van schaakstukken en worden ook als zodanig gebruikt. De combinatie van een klein speelveld en vier spelers maakt Bosworth tot een bizarre maar wel zo leuke schaakvariant.

Draken en rubberen zwaarden

Hal 6 is sinds een paar jaar het domein van de fantasygemeenschap. Hier kon je ook dit jaar weer terecht voor verzamelkaarten, miniaturen, rubberen wapens en vooral heel veel rollenspelsystemen.

ArmalionFanpro is de fantasygigant van Duitsland. Zij zijn de uitgever van het inheemse en zeer populaire rollenspelsysteem Das Schwarze Auge (bij ons bekend als het Oog des Meesters) en van Duitse versies van de nodige Amerikaanse systemen. Tijdens Spiel hadden ze natuurlijk nieuw DSA-materiaal, zoals een doos over het Middenrijk, een nieuw Meesterscherm en een boek over Aventurijnse kastelen. De meeste aandacht ging echter uit naar het miniaturenspel Armalion. Deze Duitse variant op Warhammer speelt zich af in de wereld van Das Schwarze Auge en biedt de rollenspelers de mogelijkheid om al die prachtige miniaturen eens op een andere manier te gebruiken. De doos is groot en bevat veel materiaal, waaronder tien prachtige miniaturen. De eerste doosjes met extra miniaturen waren ook al verkrijgbaar. Resteert de hoop dat Fanpro niet het pad van een bepaalde Britse spellenuitgever zal bewandelen (u weet wel, veel "lege" spelsystemen die hoofdzakelijk dienen als vehikel voor de verkoop van miniaturen).

Amigo is dit jaar gestart met de Duitse uitgave van AD&D. Dit spelsysteem werd volop gedemonstreerd in de reguliere Amigostand in hal 11. Dat is op zich vrij bijzonder, deze hal is van oudsher het domein van de traditionele gezelschapsspellen. Wie weet wat de presentatie van zo’n exotische spelsoort aan "Otto Normalspieler" voor gevolgen zal hebben. Een Spiel des Jahres met Elfjes had de deur al op een kier gezet, misschien gaat die nu wel helemaal open.

Intergame '98

Tijdens Spiel '98 werd onder de naam Intergame '98 voor de elfde maal het EK bordspellen georganiseerd. Vierentwintig teams uit meer dan zeven landen speelden om de titel. Dit jaar werden de volgende spellen gespeeld: Die Seidenstrasse, Elfenland, Magalon en Edison & Co. Het beste team was The Good uit Engeland met 57.5 punten, de tweede plaats ging naar Die anonymen Spieler uit Duitsland (56.8 punten), de derde plaats naar het Duitse team Rembrandt (56.3 punten). De Nederlandse teams scoorden dit jaar niet zo best: O.N.E. (7e met 45.8 punten), Complete (11e met 44.1 punten), Flubber '96 (16e met 40.2 punten) en Mokum Lokum (19e met 39.0 punten). De beste individuele speler was Thomas Knobloch met 19 punten (20 is het maximum), de laatste plaats ging naar een speler van Mokum Lokum met 5 punten.

De typekramp heeft toegeslagen, het is tijd dat ik dit verslag beëindig. Spiel ’98 was zoals verwacht een speelse, vermoeiende en geldverslindende ervaring. Als ik al die nieuwe spellen op een stapel zie liggen, krijg ik bijna last van plaatsvervangende schaamte. Flauwekul, dat gaat wel over na de eerste happen vers spelplezier. Volgend jaar ben ik weer aanwezig, een goed voornemen dat iedere spelliefhebber zou moeten hebben. Trek alvast je agenda en noteer de volgende data: Spiel ’99 vindt plaats van donderdag 21 t/m zondag 24 oktober 1999.

Erwin Broens
(met dank aan Rob van Wijngaarden en Han Heidema)
Oktober 1998


 

Agenda > Verslagen > Spiel 1998


Top